آفرينش و آسمان و زمين وابسته بكى و در اختيار كى است ؟ در جواب اين پرسش خواهى نخواهى مىگويند در ملك و قدرت خدا است ، پس شما عربها اگر فكر كنيد و با وجدان سالم مراجعه كنيد ، خودتان هم جواب خواهيد گفت : همه چيز و همه جا در قدرت خدا است . 2 - جمله ى « كَتَبَ عَلى نَفْسِه الرَّحْمَةَ تا آخر » مىفهماند كه چون خداوند اصل آفرينش و هستى مىباشد ، و موجوديت و هستى خوبى است و رحمت است و مهربانى است ، پس لازمه ى آن قدرت و حقيقت كه ما آن را خدا مىناميم رحمت است و مهربانى ، و همين است معنى « كَتَبَ عَلى نَفْسِه » يعنى بر خود لازم كرده است ، زيرا پس از آنكه هستى و موجوديّت خير بود و خوبى و خوشى ، پس آن حقيقت كه اصل خوبى و خير و خوشى است از خير و خوبى و خوشى جدا نيست ، و به همين مناسبت در جمله ى بعد با تأكيد و ناگزيرى گفته شده است : البته شما را در قيامت فراهم مىكند ، چون با اينكه هستى و موجوديّت خير است و خوشى ، پس بايد هر موجودى آخرين نتيجه ى هستى و موجوديّتش نمودار شود ، و آن براى انسان كه داراى روان ، و روان مجرّد است در وقتى فراهم مىشود كه صورت ثابت به خود بگيرد و از تغيير و تبديل زمان و حوادث آسوده شود ، و اندازه و ظرفيت خوبيش ثابت و پايدار شود ، و همين است معنى قيامت ، و به همين مناسبت با جمله ى « الَّذِينَ خَسِرُوا » تا آخر در آخر آيه يادآورى شده است ، غير مومن زيانكار است كه نميتواند نتيجه ى موجوديّت خود را از خير و خوشى ببيند و بجاى خير و خوشى خسران و زيان مىبرد . 3 - در جمله ى « لَه ما سَكَنَ فِي اللَّيْلِ » اين شعر نظامى مناسب است : خاك بفرمان تو دارد سكون قبه ى خضرا تو كنى بيستون ساقى شب دستكش جام تو است مرغ سحر دستخوش نام تو است منزل شب را تو دراز آورى روز فرو رفته تو بازآورى 4 - آيات بعد تا آخر همه مانند آيت اوّل با جمله هاى مختلف طورى مطلب اظهار شده است كه يقينى است و وجدانى و جاى شك و ترديد نيست و بخصوص